Дашкольны ўзрост (3 — 6-7 гадоў) — узрост «чамучак». Дзеці раз пораз пытаюцца: «Што гэта?», «Навошта?», «Чаму?». Заахвочвайце ў дзіцяці гэтую цікавасць да атрымання самых разнастайных жыццёвых ведаў, чытайце яму кнігі пра ўсё, што яго акружае: пра прыроду, жывёл, дзецях, транспарце. Можна парэкамендаваць такія кнігі, як «Чей нос лучше?», «Кто чем поет?» В. Бианки, «Рисунок» С. Михалкова, « Главные машины » С. Еремеева і інш.

 Дзіця будзе прасіць вас перачытваць адны і тыя ж кніжкі некалькі разоў на дзень. Набярыцеся цярпення, для дзіцяці паўторнае чытанне — гэта важны рытуал, які дае яму адчуванне надзейнасці і ўстойлівасці навакольнага свету.

 У дашкольным узросце фарміруюцца такія якасці, як самастойнасць, адказнасць, таварыскасць, дабрыня. Кнігі ў гэты перыяд могуць выконваць і выхаваўчую ролю. Прачытайце з дзіцём: «Не мешайте мне трудиться» — цыкл вершаў Я. Благининой, «Девочка-ревушка» А. Барто, Я. Акима, «Косточка», «Старик и яблони» Л. Толстого і інш.

 Падчас чытання тлумачце дзіцяці незразумелыя для яго словы. Пасля чытання кніг задавайце дзіцяці навадныя пытанні, падахвочвайце   яго да разваг ўслых, прапануйце дзіцяці пераказаць прачытаны тэкст з апорай на ілюстрацыю — усё гэта спрыяе развіццю увагі і славесна-лагічнага мыслення.

 

У 4,5 — 5 гадоў ад тонкіх кніжак і невялікіх твораў можна перайсці да кніг аб’ёмных, якія вы будзеце чытаць з дзіцём некалькі дзён ці тыдняў (чытанне з працягам). Выбірайце займальныя, вострасюжэтныя кнігі, якія не надакучаць дзіцяці. Пры чытанні, калі гэта неабходна, устаўляйце свае вусныя каментарыі і дапаўненні да тэксту. Можна парэкамендаваць кнігі: «Домвёнок Кузька» Т. Александровой, «Волшебник Изумрудного горада» А. Волкава, «38 попугаев» Г. Остера і інш. Кожны новы этап чытання пачынайце з ўспамінаў пра тое, што было прачытана раней. Гэта добрае практыкаванне для трэніроўкі памяці і ўмення складаць складны аповяд. Прапануеце дзіцяці намаляваць карцінку да ўпадабанага сюжэту, або прайграць гэты сюжэт па ролях.

 РАІМ ПАЧЫТАЦЬ

 Ганна Скаржынская — Савіцкая «Казкі – чамучкі»

 Кніга «Казкі – чамучкі» з’яўляецца скарбонкай пазнавальных казак для дзяцей. Пад вокладкай маленькі чытач знойдзе разгорнутыя і цікавыя адказы на пытанні «Чаму Васілёк жыве ў жыце?», «Чаму матылёк стаў Крапіўнікам?», «Чаму Сланечнік падобны на Сонца», «Чаму Зязюля жыве ў ходзіках?» і інш.

  Расціслаў Бензярук «Патапка і яго сябры»

 Кніга знаёміць з цікавымі з’явамі прыроды і незвычайнымі прыгодамі зверанят. Самым дапытлівым адрасуюцца казкі-загадкі, а дзіцячым лялечным тэатрам – п’еса-казка “На паляне, каля ёлкі…”

раскрыть » / « свернуть

    Маўленне - унікальны і ўніверсальны сродак многіх відаў дзейнасці. У дашкольніка гэта гульня, маляванне, лепка, канструяванне, вырашэнне практычных задач, успрыманне мастацкай літаратуры і інш. Немагчыма развіваць маўленне дзіцяці "ўвогуле", безадносна да той ролі, якую яно выконвае ў яго жыцці, не ўключаючы маўленне ў тую ці іншую дзейнасць. Развіццё розных формаў дзейнасці вядзе да развіцця іх галоўнага сродку - маўлення.

            У дзяцей мы выхоўваем пачуццё беларускай мовы, ствараючы дзеля гэтага адпаведныя маўленчыя ўмовы, у якіх дзіця пад кіраўніцтвам выхавальніка далучаецца да паэзіі і адначасова вучыцца вырашаць пры дапамозе роднай мовы розныя маўленчыя задачы: камунікатыўныя, пазнавальныя і інш.

            Галоўным пабуджальным матывам праяўлення маўленчай актыўнасці з'яўляецца сумесная дзейнасць з дарослым. Важнае значэнне мае актыўна-дзейснае ўспрыманне дзецьмі нагляднасці (цацак, малюнкаў). Наглядныя дзеянні выклікаюць у дзяцей жаданне абазначыць іх словамі і гаварыць пра іх. Адмысловая ўвага надаецца зместу беларускага маўлення, у выхаваўчых і дыдактычных мэтах выкарыстоўваем паэтычныя словы.

            Калыханкі, забаўлянкі, прымаўкі, песні, казкі - вось тыя дасканалыя мастацкія формы фальклору, з дапамогай якіх мы знаёмім дзяцей з багаццем і разнастайнасцю навакольнага свету.

            Перш за ўсё, мы праслухоўваем і абыгрываем з дзецьмі беларускія народныя калыханкі, песенькі, забаўлянкі, кароткія вершыкі, да якіх далучаюцца адпаведныя зместу дзеянні і рухі, паўтарэнні гукаперайманняў, асноўных слоў, выразаў. Вялікае значэнне пры гэтым маюць тыя забаўлянкі, якія суправаджаюцца разнастайнымі рухамі пальчыкаў рук, напрыклад "Сарока-варона кашу варыла". Важнасць іх палягае ў амаль паралельным развіцці дыферанцаваных рухаў пальцаў рук і маўлення, што стымулюе і актывізуе маўленне маленькага дзіцяці. Вабяць малых такія дзеянні як закалыхванне лялек, плясканне ў далоні, прытупванне, падскокі і т. п. Расказванне невялікіх па аб'ёму казак суправаджаем інсцэніроўкамі, што робіць больш лёгкім для дзяцей іх успрыманне і разуменне, заахвочвае да паўтарэння слоў, выразаў, песенек.

            Напрыклад, у час разыгрывання народнай забаўлянкі "Кую, кую ножку" з дзецьмі двух-трох год малыя імітуюць падбіванне лялечнага чаравічка малаточкам. Маўленчая сітуацыя дазваляе дзіцяці зразумець зварот выхавальніка.

            Дзецям вельмі падабаецца, калі ў вершыку называецца канкрэтнае імя. Напрыклад, калі мы прыносім цацачнага коціка, паказваем яго дзецям, дапамагаем ім успомніць, як коцік вуркоча "мур-мур", а затым чытае калыханку:

Ой на коціка вуркота,

А на дзіцятка дрымота,

Будзе коцік вуркатаць,

А дзіцятка будзе спаць.

 Потым гаворым, што раскажа пра коціка і Аленка. Чытаем калыханку, замяняючы слова "дзіцятка" на імя выхаванца. Аленка паказвае, як яна будзе спаць. Так мы прыцягваем дзяцей да прагаворвання асобных слоў і радкоў верша. Такія заняткі, а значыць і калыханка, пакідаюць след у душы і памяці дзіцяці.

       Маленькія дзеці ўдзельнічаюць у простых карагодных гульнях  "Знаёмства" (напрыклад, "Адгадай, чый галасок?", "Хто схаваўся?" і інш.) гэтыя гульні садзейнічаюць наладжванню дзіцячых узаемаадносін, выклікаюць у дзяцей жаданне ўступіць у зносіны, значыць і размаўляць адно з адным. Дзецям падабаюцца такія гульні, а гэта добрая падстава для выхавання цікавасці да беларускай мовы, першапачатковага развіцця беларускага маўлення. Захапіўшыся гульнёй, дзеці не заўсёды заўважаюць, што яна вядзецца на беларускай мове, і міжволі засвойваюць асобныя словы, выразы, песенькі.

       Выкарыстоўваюцца малыя формы фальклору і ў сумеснай дзейнасці. Напрыклад, сумеснае маляванне па пацешцы "Сонейка-сонца": дзецям прапаноўваецца аркуш паперы з намаляваным сонцам, і ім трэба дамаляваць гарошкі. Маляванне суправаджаецца прыгаворваннем радкоў пацешкі, і ў дзяцей праяўляецца цікавасць да самога працэсу малявання, да тых выразаў, якія апісваюцца ў забаўлянцы, і яны адлюстроўваюць іх у малюнку.

         Для паступовага ўвядзення беларускай мовы ў розныя віды дзейнасці дашкалят мы выкарыстоўваем лялек-беларусаў: дзяўчынку Паўлінку і хлопчыка Янку. Яны паасобку альбо разам прыходзяць да дзяцей, цікавяцца іх заняткамі, гульнямі, размаўляючы толькі па-беларуску: задаюць пытанні, называюць 

раскрыть » / « свернуть

У цяперашні час ва ўсёй краіне ідзе адраджэнне беларускай нацыянальнай мовы, культуры. Вялікая роля ў далучэнні дзяцей дашкольнага ўзросту да родных беларускіх традыцый адводзіцца бацькам. Яны першыя сваёй эмацыянальнасцю, узнёсласцю, пяшчотаю да роднага слова павінны зацікавіць дзяцей нацыянальнай спадчынай свайго народа. Важна каб і бацькі, і педагогі былі шчырымі прыхільнікамі адраджэння беларускай культуры, разумелі неабходнасць ведання беларускай мовы, добра валодалі ёй.

 Каб развіваць індывідуальныя творчыя здольнасці дзяцей, узбагачаць іх уяўленні аб роднай Беларусі патрэбна наладжваць работу фальклорных, танцавальных, тэатральных і іншых гурткоў, а гэта магчыма толькі ў дзіцячым садзе. Знаёмства дзяцей з роднай мовай, літаратурай, фальклорам, народнай песняй, музыкай, гульнёй спрыяе глыбокаму выхаванню духоўнасці, усебаковаму, гарманічнаму развіццю.

 Творы вуснай народнай творчасці маюць вялікае пазнавальнае і выхаваўчае значэнне, садзейнічаюць развіццю вобразнасці думкі, узбагачаюць дзіцячае асяроддзе.

 У апошнія гады ўзрастае інтарэс да фальклору. Грамадзянства як бы пачула: жыватворную сілу аднаўлення можна здабыць у невычарпальнай крыніцы народнасці. Нездарма слова “фальклор”, з’яўляючыся словам англійскага паходжання, перакладаецца, як “народная мудрасць”. Знаемства з лепшымі ўзорамі вуснай народнай творчасці павінна пачынацца з першых гадоў яго жыцця, так як перыяд раняга і дашкольнага дзяцінства – найбольш спрыяльны этап у развіцці чалавечай асобы. Гаты ўзрост багацейшы па здольнасцях: дзіця хутка і захапляльна пазнае навакольны свет, убірае вялікую колькасць уражанняў. Дзіця вучыцца па іх гукам роднай мовы, іх мелодыі, потым авалодвае ўменнем разумець іх сэнс.

 У малых фальклорных формах свет паўстае перад дзецьмі без падману і фальшу. Малыя фальклорныя творы – гэта цудоўнае чаканне радасці, светлае ўспрыманне чалавека і чаканне дабраты і толькі яе. У гэтых творах закладзена мудрасць. Сам тэкст як бы сцеражэ дзіця, як бы гаворыць: дзіця малое, але не прымітыўнае; дзіця бездапаможнае , але ў ім сіла роста; дзіця для матулі, але ўжо не для яе, а для ўсяго свету. Гэтыя зусім маленькія творы філасафічныя па сваёй прыродзе, таму што звернуты ўнутр чалавека. Яны даюць дзецям самыя галоўныя і простыя паняцці аб жыцці, аб людзях. Пачынаючы з самых першых элементарных гукаў, усе дзеянні дзіцяці суправаджаюцца песенькамі, так званымі пацешкамі або забаўлянкамі. Імі дарослыя сучашаюць дзіця, калі яно плача, забаўляць з іх дапамогай, прывучаць да просценькіх гульняў.

 Карысныя пацешкі, з дапамогай якіх дарослы сцвяржае ў дзіцяці добрыя пачуцці, выхоўвае разуменне прыналежнасці да ўсяго, што вакол яго. Напрыклад:

Хто ў нас добры?

 Хто ў нас прыгожы?

 Сашанька ў нас добры.

 Сашанька прыгожы…

Пацешкі дапамагаюць даросламу наладзіць эмацыянальны кантакт з дзецьмі і ў рэжымным працэсах, і ў гульневай дзейнасці.

Пацешкі з’яўляюцца пачатковым звяном пры азнакамленні дзяцей з першымі казкамі. Па-першае, у кожнай пацешцы дзейнічае адзін ці два героі. Па-другое, пацешка – мастацкі твор, які разлічаны на вобразнае ўспрыманне герояў. Па-трэцяе, пацешка расказвае аб характары героя.

 А ў цэлым пацешкі знаёмяць дзіця з навакольным жыццём, адчыняюць перад ім свет гукаў, рухаў, фарбаў, яны даюць дзецям першыя практычныя навыкі, праз іх дзеці засвойваюць маральныя і працоўныя нормы і паняцці.

раскрыть » / « свернуть

Прыйдзе час, i сёняшнія дашкольнікі будуць вызначаць будучыню роднай Беларусі. Мы, педагогі нашай дашкольнай установы, звярнулі вялiкую ўвагу на выхаванне ў новага пакалення пачуццяў патрыятызму, выхаванне асобы з актыўнай жыццёвай пазіцыяй, у цэнтры якой будзе ўсведамленне ўласнай адказнасці за лёс Радзімы.

Пачуццё патрыятызму шматграннае i змястоўнае: гэта любоў да cвaix блізкіх i гонар за ўвесь беларускі народ, яскравыя ўспаміны пра месца, дзе нарадзіўся, i павага да сваей Радзімы, жаданне берагчы яе, спрыяць яе росквіту.

Павага да Радзімы фармуецца паступова ў працэсе назапашвання ведаў аб грамадскім жыцці, працы людзей на карысць краіны, прыродзе, народных традыцыях.

А.А. Грымаць адзначае: Радзіма - гэта тое, да чаго чалавек не можа ставіцца абыякава, гэта тое асяроддзе, у якім ён жыве, дзе яго чалавечыя каранi знаходзяць спрыяльныя ўмовы для свайго развіцця.

Без ведання гісторыі свайго роду, суадносін з гісторыяй месца, дзе яно жыве, дзіцяці цяжка адчуць, зразумець сэнс паняцця “Радзіма”. Радзіма, як найвышэйшая духоўная каштоўнасць нацыянальнай самасвядомасці, як прастора духоўнай культуры знаходзіць адлюстраванне ў літаратуры, музыцы, быце, у абрадах. Яна фармуе нацыянальна-культурнае аблічча кожнай асобы, надзяляе яе цэласнасцю i сэнсам, спрыяе самавызначэнню i выяўленню яе здольнасцяў i магчымасцяў.

Сістэма ведаў аб Радзіме ўключае:

• сацыяльныя     звесткі:   веды     пра     Рэспубліку Беларусь, яе сталіцу, сімвалы горада i рэспублікі;
• звесткі   пра   жыццё   беларускага   народа, яго гісторыю, мову, культуру, працу, традыцыі;
• прыродазнаўчыя веды: прырода краю, жывёльны і раслінны   свет, уяўленні аб значэнні   прыроды ў жыцці чалавека, прыродаахоўная дзейнасць.

Мы арганізоўваем пазнавальную дзейнасць дзяцей па авалодванні даступным аб'ёмам ведаў пра Радзіму, па фарміраванню ў ix эмацыянальна-станоўчых адносін да заняткаў такога роду.

Галоўнай мэтай такіх заняткаў з'яўляецца:

• выхаванне   пачуцця   любові   да   роднага   краю, краіны, павагі i гонару за свой народ, яго мову гісторыю i культуру;
• пашырэнне i паглыбленне ведаў аб Радзіме;
• развіцці   цікаўнасці, патрэбы   ў   грамадазнаўчых ведах;
• фарміраванне   гатоўнасці   выявіць   атрыманыя веды ў дзейнасці.

Адной з задач рэформы адукацыі ў Рэспублцы Беларусь з’яўляецца выхаванне грамадзянскасці i патрыятызму ў новага пакалення.

У нашай дашкольнай установе пачалася работа па адраджэнню беларускай нацыянальнай культуры i мовы з … г. Вось ужо … гадоў мы працуем у гэтым напрамку. Пачынаючы работу па патрыятычным выхаванні, нам, педагогам, неабходна перш за ўсё самім добра ведаць прыродныя, культурныя, сацыяльныя i эканамічныя асаблівасці роднага краю, ведаць i валодаць роднай мовай. Увесь пазнавальны матэрыял мы размяркоўваем такім чынам, каб дзеці на працягу года засвойвалі веды паступова, у пэўнай сістэме. Тэматычнае планаванне спрыяе эфектыўнаму засваенню дзецьмі ведаў аб сваёй сям’і, родным краі, сваёй краіне, аб працы людзей. Усе прапанованыя тэмы лагічна звязаны паміж сабой i разам складаюць цэласны аповед аб краіне.

Выхаванне станоўчых пачуццяў павагі да Радзімы адбываецца паступова. Мы пачынаем з выхавання шчырых адносін да cвaix родных - маці, бацькі, бабулі, сястрычкі. У дзіцяці неабходна адчуванне, што яно не адно, яго любяць, клапоцяцца аб iм i ад яго чакаюць узаемных   пачуццяў. З гэтай мэтай мы праводзім штодзенна гутаркі, дзе падкрэсліваем клапатлівыя адносіны бацькоў да дзіцяці, знаходзім магчымасць звярнуць увагу на прафессіяналізм, умельства бацькоў, станоўчыя рысы ix характару. Мы падштурхоўваем дзіця да размовы аб яго сям’і: дзе праводзім вольны час з маці, у якія гульні яно любіць гуляць з бацькам, удакладняем, што ведаюць дзеці аб прафесійнай дзейнасці cвaix бацькоў.

Назіранне за дзецьмі падчас сюжэтна-ролевай гульні “Сям’я”, аналіз малюнкаў на тэму “Мая сям’я”, калі ўлічваецца колер, наяўнасць членаў усёй сям’і i ix размяшчэнне на малюнку, дае нам багатую інфармацыю пра адносіны ў сям’і, атмасферу, месца дзіцяці ў ёй. Веданне гэтага - вeльмi важная ўмова для ажыццяўлення патрыятычнага выхавання, бо менавіта адносіны бацькоў да навакольнага свету фармуюць у дзіцяці першыя ўяўленні пра Радзіму.

Ужо ў дашкольным узросце мы даём першапачатковыя веды пра нашу Радзіму - Беларусь. У старэйшым узросце дзеці дакладна знаёмяцца з гісторыяй свайго горада, даведваюцца пра паходжанне яго назвы. Падчас мэтавых прагулак, экскурсій па горадзе дзеці разглядаюць гістарычныя будынкі, помнікі архітэктуры, сучасныя забудовы. Мы даем звесткі пра назвы вуліц, тлумачым, у гонар якіх вядомых людзей, значных падзей яны так называюцца.

Адначасова ідзе знаёмства дзяцей з прафесіямі, звяртаецца ўвага на тое, што дзякуючы намаганням многіх людзей розных прафесій, горад набывае асаблівую прыгажосць. У час экскурсій, гутарак, мы імкнемся падвесці дзяцей да высновы, што ад кожнага жыхара залежыць, ці будзе горад мець прывабны выгляд. У выніку, дзеці caмi падказваюць, што нельга кідаць смецце, маляваць на сценах, прапануюць пасадзіць кветкі.

Знаёмства дзяцей з месцам, дзе яны жывуць, узбагачае ix веды, развівае цікаўнасць, садзейнічае выхаванню пачуццяў гонару за родныя мясціны. Дзеці ўсведамляюць, што ix горад, сяло, рэчка, лес - частка Радзімы i кожная мясціна непаўторная па сваёй прыгажосці i гістарычных падзеях. Зацікаўленасць гісторыяй свайго дома, вуліцы, горада абуджае ў дзіцяці iмкненне пазнаваць родный край.

Нашы дзеці з дапамогай дарослых засвойваюць назву краіны - Рэспубліка Беларусь, атрымліваюць звесткі аб паходжанні слова “Беларусь”, знаёмяцца з найбольш вядомымі абрадамі, гістарычнымі мясцінамі рэспублікі, даведваюцца пра сталіцу - горад Мінск.

Добрай падставай для выхавання гонару за сваю Раздіму, адчуваннем сябе сынам беларускага народа з’яўляюцца данясенні ў даступнай форме старонак гісторыі Беларусі. С. Тарасаў "Адкуль пайшлі беларусы", А. Вольскі "Беларусь - мая Радзіма", У. Юрэвіч "Наша сталіца", В. Сухамлінскі "Цяпер я ведаю, якая Беларусь" i іншыя.

Мы знаёмім дзяцей з картай Белapyci i старажытнымі гарадамі: Полацкам, Навагрудкам, Мінскам, з замкамі, славутымі людзьмі беларускай зямлі.

Азнаямленне   з традыцыямі і звычаямі народа і далучэнне да іх - значная частка работы па патрыятычнаму выхаванню дашкольнікаў.

У нашайгрупе створана “Беларуская хатка”, дзе сабраныя розныя рэчы побыту жыхароў Беларусі як даўнейшых часоў, так i рэчаў цяперашняга часу. Наш педагагічны калектыў разумее, што кожная краіна, кожны народ ганарыцца сваёй традыцыйнай мастацкай культурай, якая з’яўляецца найбольш яркай адзнакай нацыянальнай адметнасці i самабытнасці. А развіццё асобы дзіцяці ў грамадстве немагчыма без ведання роднай мовы, традыцый нашага народа, народнай творчасці, культуры.

Роля традыцыйнай культуры асабліва ўзрастае ў перыяд нацыянальна-культурнага адраджэння, аб’яднання народа на аснове нацыянальнай самасвядомасці. Менавіта ў дашкольны прамежак жыцця ў дзяцей фармуецца цікавасць, патрэба да ведаў, закладваецца фундамент ведаў роднай мовы.

Далучаючы дзяцей да святыняў свайго народа - роднай мовы, мы спрыяем развіццю пазнавальных i інтэлектуальных магчымасцяў, ix пазнанню беларускай культуры, твораў выяўленчага i дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Творы народнага мастацтва цешаць нас не толькі сваёй прыгажосцю, мастацкім афармленнем, але заўсёды i абавязкова маюць выхаваўчае значэнне.

Калектыў дзіцячага садка сабраў у нашай “Беларускай хатцы” рэчы дэкаратыуна-прыкладнога мастацтва, ганчарныя вырабы, вырабы з саломы. Шмат рэчаў ткацтва: гэта i ручнікі, i посцілкі, i сурвэткі. Прадстаўлена адзенне, выкананае ў беларускім стылі. Праз рэчы, сабраныя ў нашайгрупе, мы паказваем дзецям жыццё селяніна, яго прылады працы, святыні, i, канешне, ўсе творы народнага мастацтва. Нашы дзеці ведаюць, што кут, дзе стаіць печ, лаўка з рэчамі, неабходнымі ў гаспадарцы, ступай, чугунамі, мicкaмі, віламі - гэта бабін кут. Ложак прыбраны посцілкай, выкананай геаметрычным узорам, гэты ўзор расказвае што людзі з гонарам адносіліся да зямлі i сонца. Прыбраная посцілка пляценнем кручком – узор-сімвал кахання. Люлька, у якой калыхалі дзіця.

Таксама дзеці знаёмяцца з вырабамі саломы i лёну - беларускай народнай лялькай; абуткам, які называецца лапці. Нашы дзеці з вялікім задавальненнем разглядваюць усе рэчы беларускага кутка, а потым пераносяць свае веды ў выяўленчую дзейнасць (маляванне, лепка, аплікацыя).

Дзякуючы сабранаму нашаму матэрыялу, кожны педагог нашай дашкольнай установы данясе да свайго выхаванца часцінку тых ведаў аб родным кpai; аб гicтоpыі беларускага народа, аб дэкаратыўна-прыкладным мастацтве, абрадах i традыцыях.

Я ганаруся, што мы дапамагаем нашым дзецям авалодаць беларускай мовай. Выхоўваем дзяцей добрымі, разумнымі, дапытлівымі, цярпялівымі i ўважлівымі да ўсяго. I адначасова абуджаем веру дзіцяці ў тое, што яно вырасце патрэбным на зямлі чалавекам.

раскрыть » / « свернуть